الشيخ محمد رضا المظفر ( مترجم وشارح : على محمدى )

245

أصول الفقه ( شرح اصول فقه ) ( فارسى )

تنبيه دوم : شبهه عبائيه يا استصحاب فرد مردد مرحوم سيد اسماعيل صدر ، در ايام زعامت آية اللّه العظمى مرحوم آخوند خراسانى رحمه اللّه وارد نجف اشرف شد و در محافل علمى آن عصر مسأله‌اى را عنوان كرد كه از آن روز اين مسئله در ميان علما مورد بحث و ردّ و ايراد واقع شد و به نام شبهه عبائيه مشهور گشت و خلاصه‌اش اين است كه : اگر ما علم اجمالى پيدا كرديم به اينكه يكى از دو طرف عبا نجس شده ، ولى به تفصيل نمىدانيم كه آيا جانب بالاى عبا نجس شده و يا قسمت پايين آن به دنبال اين علم اجمالى رفتيم و يكى از دو طرف عبا را تطهير كرديم ( مثلا طرف اسفل را ) الآن آن نجاستى كه قبلا مسلم الحدوث بود مشكوك البقاء گرديده و لذا جا دارد كه استصحاب كنيم بقاى آن نجاست را درحالىكه اين استصحاب تالى فاسدى دارد كه هيچ‌كس از فقها بدان ملتزم نيست و آن اينكه : لازم مىآيد كه اگر شىء ثالثى با دو طرف عبا ، پس از تطهير جانب اسفل ملاقات كرد بايد محكوم به نجاست شود درحالىكه اين لازم باطل است به دليل اينكه بالاجماع ملاقى يكى از دو طرف علم اجمالى محكوم به طهارت است و در ما نحن فيه ملاقات بدن با يك طرف شبهه بود كه جانب بالاى عبا باشد و اما جانب اسفل اگرچه مورد ملاقات است ، ولى پس از تطهير از طرف شبهه بودن خارج گرديده ، پس ملاقى با او قطعا نجس نيست . اشكالى كه در اينجا هست اين است كه : به نظر ظاهرى اين استصحاب نجاست از قبيل استصحاب كلى قسم ثانى است كه كلى نجاست معلوم بوده و الآن مشكوك الارتفاع است . پس بايد استصحاب كرد و نتيجه استصحاب آن است كه ملاقى مستصحب النجاسة مثل ملاقى خود نجس واقعى نجس است درحالىكه اينجا نمىتوان گفت اين ملاقى نجس است . پس معلوم مىشود استصحاب كلى قسم ثانى جارى نيست . محققين از فقها در جواب از اين شبهه گفته‌اند : اين استصحاب از نوع استصحاب كلى قسم ثانى نيست ، بلكه از نوع استصحاب فرد مردد است . پس ايرادى بر استصحاب كلى نيست . عقيدهء مصنف : مقدمه : ضابطه كلى در بيان استصحاب كلى قسم ثانى و استصحاب